|
Prawa cz³owieka to prawa przys³uguj±ce ka¿demu cz³owiekowi od chwili urodzenia z tytu³u bycia cz³owiekiem.
Takie same prawa cz³owieka maj± wszyscy ludzie bez wzglêdu na: wiek, rasê, p³eæ, religiê, pochodzenie spo³eczne, przekonania polityczne lub inne. Prawa cz³owieka stanowi± fundament demokracji, wolno¶ci, sprawiedliwo¶ci i pokoju. ¬ród³em praw cz³owieka jest godno¶æ osobowa cz³owieka. Bez praw cz³owieka oraz ¶wiadomo¶ci tych praw, ludzie nie mog± ¿yæ we wzajemnym poszanowaniu godno¶ci. Dotyczy to, amo¿e przede wszystkim, ¶rodowisk szkolnych. Tam zaczynaj± siê kszta³towaæ pogl±dy zwi±zane z prawami cz³owieka i ich przestrzeganiem. Wielu z nas jeszczenie potrafi o nich mówiæ w oderwaniu od obowi±zków ucznia. A przecie¿ jedno i drugie funkcjonuje bez wzajemnych zale¿no¶ci. Prawa trzeba rozpatrywaæ bezwzglêdy na spe³nianie obowi±zków. Te podlegaj± sankcjom zawartym w prawie wewnêtrznym szko³y lub w innych uregulowaniach prawnych. PRAWA CZ£OWIEKA dzielimy na: - Prawa indywidualne – ich podmiotem jest pojedynczy cz³owiek a nie grupa ludzi. Wyj±tek stanowi ochrona praw grup spo³ecznych, np.: prawa mniejszo¶ci narodowych czy prawa uchod¼ców. Mówi±c o prawach cz³owieka, to my¶limy o prawach poszczególnych osób, jednostek nale¿±cych do tych grup.
- Prawa niezbywalne – ¿adna w³adza nie mo¿e ich nam odebraæ, tak jak ¿adna osoba nie mo¿e zrzec siê swoich praw czy zrezygnowaæ z nich np.: wolno¶æ od niewolnictwa oznacza, ¿e sam nie mogê oddaæ siê w niewolê, takie dzia³anie nie powoduje ¿adnych skutków, jest po prostu bez znaczenia. Ludzie posiadaj± prawa cz³owieka, nawet je¶li nie uznaje tego prawo ich kraju czy wówczas, kiedy s± one naruszane.
- Prawa przyrodzone – istniej± niezale¿nie od woli w³adzy czy przepisów prawa, pañstwo ich nie nadaje, a jedynie tworzy system ich ochrony; przys³uguj± one ka¿dej osobie z racji urodzenia, faktu bycia cz³owiekiem.
- Prawa powszechne - s± takie same dla ka¿dego cz³owieka na ca³ym ¶wiecie. Dzi¶, wiele rz±dów, szczególnie w krajach o ustrojach autorytarnych czy totalitarnych, podwa¿a powszechno¶æ praw cz³owieka. Niezale¿nie jednak od wyznawanych warto¶ci, religii czy kultury, ka¿dy ma prawo do ¿ycia, bezpieczeñstwa, czy wolno¶ci osobistej.
- Prawa podstawowe – posiadanie tych praw daje cz³owiekowi mo¿liwo¶æ rozwoju i korzystania z wszelkich innych praw; jest to podstawowy standard, którego przestrzeganie powinno byæ gwarantowane i chronione przez pañstwo.
- Prawa naturalne – cz³owiek posiada je z racji godno¶ci osobowej, cz³owieczeñstwa, a nie z powodu czyjej¶ decyzji czy nadania.
Prawa cz³owieka to prawa, które obowi±zuj± i wystêpuj± tylko i wy³±cznie wrelacjach jednostki z w³adz±, dlatego mówi siê o pionowym (wertykalnym) charakterze tych praw. W³adz± mo¿e byæ pañstwo i jego organy, mo¿e byæ szko³a, czyuczelnia. Szczególn± relacj± jest relacja rodzic – dziecko. W tym wypadku istnieje w³adza rodzicielska. Dzisiaj jednak coraz czê¶ciej mówi±c o prawach cz³owieka, podkre¶la siê tak¿e znaczenie relacji w³adza – jednostka w odniesieniu do wielkich ¶wiatowych przedsiêbiorstw czy korporacji. W codziennym jêzyku u¿ywa siê sformu³owania „prawa cz³owieka” do okre¶lania sytuacji miêdzyludzkich, np.: miêdzy uczniami w klasie. Nie jest to jednak prawid³owe, poniewa¿ w takiej sytuacji mo¿emy raczej mówiæ o pewnych postawach, np.: tolerancji, czy uczuciach takich jak z³o¶æ, gniew czy sympatia. PRAWA CZ£OWIEKA dzielimy równie¿ na: - Prawa – oznaczaj±ce obowi±zek podjêcia przez w³adzê dzia³ania na rzecz jednostki (np.: prawo do sprawiedliwego s±du – zobowi±zuje pañstwo do tworzenia systemu s±dów, kszta³cenia sêdziów czy zapewnieniu dostêpu do s±du dla wszystkich osób). Jednostka ma prawo ¿±daæ przys³uguj±cych jej praw, a pañstwo musi zagwarantowaæ ich realizacjê.
- Wolno¶ci – oznaczaj±ce obowi±zek powstrzymywania siê w³adzy od dzia³añ w okre¶lonych obszarach naszego ¿ycia (np.: wolno¶æ od tortur – zakazuje jakiejkolwiek w³adzy u¿ywania tortur wobec jednostki).
Prawa cz³owieka mog± byæ ograniczane, ale tylko w bardzo ¶ci¶le okre¶lonych sytuacjach, definiowanych zwykle w dokumentach miêdzynarodowych lub konstytucjach poszczególnych pañstw (np.: ze wzglêdu na ochronê przez pañstwo okre¶lonych warto¶ci, albo ze wzglêdu na zagro¿enia takie jak wojna czy bezpieczeñstwo publiczne). Istniej± jednak prawa, które s± prawami absolutnymi (nie mo¿na ich ograniczyæ w ¿adnym przypadku). Jest to wolno¶æ od tortur i wolno¶æ od niewolnictwa. Ograniczenia s± dopuszczalne, ale ich zakres i forma s± bardzo dok³adnie badane przez powo³ane do tego miêdzynarodowe i krajowe trybuna³y i s±dy. Jednak sama mo¿liwo¶æ ograniczenia praw cz³owieka nie likwiduje w ¿adnym wypadku ich istoty. Trzeba pamiêtaæ, ¿e korzystanie z praw cz³owieka jest ograniczone przez godno¶æ cz³owieka, która jest fundamentaln± warto¶ci±, na której s± one oparte. ¦wiadomo¶æ posiadania przez jednostkê praw cz³owieka nie powinna jednak oznaczaæ ca³kowitej swobody dzia³ania cz³owieka. |